Gap year — нэг жил завсарлага авах нь зөв үү?
GAP YEAR — НЭГ ЖИЛ ЗАВСАРЛАГА АВАХ НЬ ЗӨВ ҮҮ?
Бүгд яарч байхад чи зогсож болох уу?
12-р анги төгсөхөд бүгд нэг зүг рүү гүйдэг. Их сургуульд элсэх. Аль болох хурдан. Аль болох шууд.
"Чи хаашаа элсэх вэ?" — энэ асуултыг жилд мянга удаа сонсоно. Хэрэв чи "Мэдэхгүй" эсвэл "Нэг жил амарна" гэж хариулбал — хүмүүс хачин харна. "Яагаад? Цаг алдах юм уу? Найзууд чинь урагшилж байхад чи хоцрох юм уу?"
Гэхдээ хүлээгээрэй. Gap year буюу нэг жил завсарлага авах нь үнэхээр муу юм уу? Эсвэл зарим хүнд энэ нь хамгийн зөв шийдвэр байж болох уу?
Энэ нийтлэлд бид gap year-ийн талаар шударгаар ярилцана. Хэнд тохирох, хэнд тохирохгүй, яаж төлөвлөх, яаж ашигтай болгох.
GAP YEAR ГЭЖ ЮУ ВЭ?
Gap year бол ахлах сургууль төгссөний дараа, их сургуульд элсэхийн өмнө авдаг нэг жилийн завсарлага. Англи хэлнээс гаралтай энэ нэр томъёо одоо дэлхий даяар хэрэглэгддэг.
Энэ нэг жилд хүмүүс янз бүрийн зүйл хийдэг. Зарим нь аялдаг. Зарим нь ажилладаг. Зарим нь сайн дурын ажил хийдэг. Зарим нь хэл сурдаг. Зарим нь өөрийгөө хайдаг.
Gap year бол "юу ч хийхгүй, зүгээр л хэвтэх" биш. Энэ бол зорилготой завсарлага — өөрийгөө хөгжүүлэх, туршлага хуримтлуулах, ирээдүйгээ тодорхойлох цаг.
ЯАГААД ХҮН GAP YEAR АВДАГ ВЭ?
Хүмүүс өөр өөр шалтгаанаар gap year авдаг.
Юу хийхээ мэдэхгүй байгаа
Энэ хамгийн түгээмэл шалтгаан. 17-18 насандаа бүх амьдралынхаа чиглэлийг мэдэх ёстой гэж хэн хэлсэн юм бэ? Олон хүн мэдэхгүй — энэ хэвийн.
Мэдэхгүй байхдаа яарч, буруу мэргэжил сонгоод, 4 жил дэмий зарцуулахаас — нэг жил зарцуулаад, юу хүсэж байгаагаа олох нь дээр биш үү?
Ядарсан
12 жил тасралтгүй сурсан. ЭЕШ-ийн дарамт. Их сургуулийн өргөдөл. Стресс, стресс, стресс. Заримдаа хүн зүгээр л амрах хэрэгтэй.
Сэтгэл санаа сэргэж, эрч хүчтэй болсны дараа их сургуульд орвол — илүү сайн суралцана.
Тэтгэлэг авсангүй
Мөрөөдлийн тэтгэлэгт өргөдөл гаргасан, гэхдээ аваагүй. Дараагийн жил дахин оролдохыг хүсэж байна. Энэ нэг жилд илүү сайн бэлдэж, илүү хүчтэй өргөдөл гаргаж болно.
Мөнгө хуримтлуулах
Гадаадад суралцахад мөнгө хэрэгтэй. Тэтгэлэг бүх зардлыг хаадаггүй байж болно. Нэг жил ажиллаж, мөнгө хуримтлуулах нь ухаалаг шийдвэр байж болно.
Туршлага хуримтлуулах
Зарим их сургууль, тэтгэлэг ажлын туршлага, сайн дурын ажлын туршлагатай хүмүүсийг илүүд үздэг. Gap year-т туршлага хуримтлуулснаар өргөдөл илүү хүчтэй болно.
Хэл сурах
Гадаадад суралцахын өмнө хэлний түвшингээ сайжруулах хэрэгтэй байж болно. IELTS, TOPIK, JLPT, HSK — эдгээр шалгалтад бэлдэхэд нэг жил ашигтай.
GAP YEAR-ИЙН ДАВУУ ТАЛУУД
Gap year зөв ашиглавал олон давуу талтай.
Өөрийгөө илүү сайн мэдэж авна
18 насандаа бид өөрийгөө бүрэн мэдэхгүй байдаг. Юунд дуртай вэ? Юунд авьяастай вэ? Ямар амьдрал хүсэж байна вэ? Эдгээр асуултад хариулахад цаг хэрэгтэй.
Gap year нь өөрийгөө судлах, туршиж үзэх, олж мэдэх цаг. Их сургуульд орохдоо юу хүсэж байгаагаа мэдсэн байвал — 4 жилээ илүү зөв ашиглана.
Сэтгэл санааны эрүүл мэнд сайжирна
12 жилийн сургуулийн дараа ядарсан байх нь хэвийн. Gap year нь сэргэх, эрч хүч цэнэглэх цаг. Стрессгүй, шалгалтгүй, дарамтгүй нэг жил.
Сэтгэл санаа сайн үед суралцах нь илүү үр дүнтэй. Burnout-той их сургуульд орвол — дүн муу, сэтгэл гутрал, заримдаа хаях хүртэл хүрдэг.
Бодит ертөнцийн туршлага хуримтлуулна
Сургууль бол хиймэл орчин. Бодит амьдрал өөр. Gap year-т ажиллах, аялах, сайн дурын ажил хийх нь бодит ертөнцийг харуулна.
Энэ туршлага их сургуульд хэрэг болно. Хичээлийн агуулгыг бодит амьдралтай холбож ойлгоно. Мөн CV, өргөдөлд бичих зүйл нэмэгдэнэ.
Илүү төлөвшсөн болно
Нэг жилийн дараа чи өөр хүн болсон байна. Илүү бие даасан, илүү ухаалаг, илүү төлөвшсөн. Их сургуульд орохдоо 18 настай хүүхэд биш, 19 настай залуу хүн болсон байна.
Судалгаанууд харуулдаг — gap year авсан оюутнууд их сургуульд илүү сайн суралцдаг, илүү идэвхтэй оролцдог, илүү тодорхой зорилготой байдаг.
Тэтгэлгийн өргөдөл хүчтэй болно
Gap year-т хийсэн зүйлс өргөдлийг баяжуулна. Ажлын туршлага, сайн дурын ажил, аялал, хэлний сургалт — эдгээр бүгд давуу тал болно.
Мөн нэг жилийн нэмэлт цаг байгаа учраас өргөдлөө илүү сайн бэлдэж чадна. Эссэгээ олон удаа засах, профессоруудтай холбогдох, судалгааны төлөвлөгөө боловсруулах — бүгдэд цаг байна.
GAP YEAR-ИЙН СУЛ ТАЛУУД
Гэхдээ gap year бүх хүнд тохирохгүй. Сул талуудыг ч мэдэх хэрэгтэй.
Суралцах хэмнэл тасрах
12 жил тасралтгүй сурсан. Нэг жил завсарлага авсны дараа буцаад "суралцах горим"-д орох хэцүү байж болно. Зарим хүн хэзээ ч буцаж ордоггүй.
Хэрэв чи өөрийгөө сайн мэдэхгүй бол — завсарлага авсны дараа сургуульд буцах хүсэл алдарч болзошгүй.
Найзуудаасаа "хоцрох"
Найзууд чинь их сургуульд орно. Чи үлдэнэ. Тэд шинэ амьдрал эхлүүлж байхад чи юу хийж байна вэ гэсэн мэдрэмж төрж болно.
Энэ зүгээр л мэдрэмж — бодит байдал биш. Амьдрал бол уралдаан биш. Гэхдээ энэ мэдрэмжтэй тэмцэх хэрэгтэй болно.
Нийгмийн дарамт
Монголд gap year тийм ч түгээмэл биш. Хүмүүс ойлгохгүй байж болно. "Яагаад сургуульд ороогүй юм?", "Залхуу юм уу?", "Асуудалтай юм уу?" гэсэн асуулт, таамаглал сонсоно.
Гэр бүл ч дэмжихгүй байж болно. Энэ дарамттай тэмцэхэд хүч чадал хэрэгтэй.
Мөнгө шаардагдах
Gap year үнэгүй биш. Хэрэв аялах бол — мөнгө хэрэгтэй. Хэрэв хэл сурах бол — хичээлийн төлбөр хэрэгтэй. Хэрэв зүгээр амьдрах бол ч — хоол, унаа, бусад зардал байна.
Хэрэв ажиллахгүй бол — гэр бүлээс дэмжлэг авах эсвэл хуримтлалаа зарцуулах хэрэгтэй.
Цаг дэмий өнгөрч болно
Хамгийн том эрсдэл. Хэрэв төлөвлөгөөгүй, зорилгогүй gap year авбал — нэг жил дэмий өнгөрнө. Гэртээ хэвтэж, утсаа үзэж, юу ч хийхгүй — энэ gap year биш, зүгээр л хоосон жил.
Gap year нь зорилготой байх ёстой. Үгүй бол — хоцрогдол болно.
GAP YEAR ХЭНД ТОХИРОХ ВЭ?
Gap year бүх хүнд тохирохгүй. Хэнд тохирох вэ?
Юу хийхээ мэдэхгүй байгаа хүнд
Хэрэв мэргэжлээ сонгож чадахгүй, аль сургуульд орохоо мэдэхгүй, ямар амьдрал хүсэж байгаагаа ойлгохгүй байвал — яарах хэрэггүй. Нэг жил аваад, өөрийгөө олоорой.
Ядарсан, шатсан хүнд
Burnout бодит асуудал. Хэрэв чи сэтгэл санаагаар ядарсан, стрессээс болж бие муудсан, суралцах сонирхол алдарсан бол — амрах хэрэгтэй. Эрүүл биетэй, эрүүл сэтгэлтэй байхад суралцах нь илүү дээр.
Тодорхой зорилготой хүнд
"Би энэ нэг жилд Япон хэл сурна" эсвэл "Би мөнгө хуримтлуулна" эсвэл "Би дэлхийг тойрч аялна" — тодорхой зорилготой бол gap year маш үр дүнтэй.
Тэтгэлэгт дахин оролдох хүнд
Энэ жил тэтгэлэг авсангүй, дараагийн жил дахин оролдохыг хүсэж байвал — gap year логиктой сонголт. Нэг жилийн хугацаанд өргөдлөө сайжруулж, илүү хүчтэй нэр дэвшигч болох боломжтой.
GAP YEAR ХЭНД ТОХИРОХГҮЙ ВЭ?
Зарим хүнд gap year тохирохгүй.
Төлөвлөгөөгүй хүнд
"Би зүгээр нэг жил амарна, дараа нь юу болохыг харна" — энэ аюултай хандлага. Төлөвлөгөөгүй gap year нь хоосон жил болох магадлал өндөр.
Суралцах хэмнэлээ алдахаас айж буй хүнд
Хэрэв чи өөрийгөө сайн мэдэж, нэг жилийн дараа сургуульд буцахгүй байх вий гэж санаа зовж байвал — шууд их сургуульд орох нь дээр байж болно.
Гэр бүлийн дарамт ихтэй хүнд
Хэрэв гэр бүл огт дэмжихгүй, gap year-ийн турш маргаан, зөрчилдөөн үргэлжлэх бол — энэ стресс нэмнэ. Заримдаа гэр бүлийн энх тайвныг сахих нь илүү чухал байж болно.
Санхүүгийн боломж хязгаарлагдмал хүнд
Хэрэв gap year-т мөнгө байхгүй, ажил олох боломжгүй, гэр бүл дэмжих чадваргүй бол — санхүүгийн хувьд хэцүү болно. Шууд их сургуульд орж, тэтгэлэг авах нь дээр байж болно.
GAP YEAR-Т ЮУ ХИЙЖ БОЛОХ ВЭ?
Gap year-ийг хэрхэн ашигтай өнгөрүүлэх вэ? Олон боломж бий.
Ажиллах
Бүтэн цагийн эсвэл хагас цагийн ажил хийх. Мөнгө олохоос гадна ажлын туршлага хуримтлуулна. Ямар ч ажил байсан — хариуцлага, цагийн менежмент, хүмүүстэй харилцах чадвар сурна.
Хэрэв боломжтой бол сонирхож буй салбарт ажиллах нь дээр. Эмч болохыг хүсвэл — эмнэлэгт туслах ажилтан. Бизнес хийхийг хүсвэл — компанид дадлага.
Сайн дурын ажил хийх
Олон улсын сайн дурын ажлын хөтөлбөрүүд бий. AIESEC, Workaway, WWOOF зэрэг платформууд дээр гадаадад сайн дурын ажил хийх боломжтой. Байр, хоол үнэгүй, зөвхөн ажлын хүч өгнө.
Монголд ч сайн дурын ажлын боломж их. Төрийн бус байгууллагууд, нийгмийн төслүүд — хайвал олдоно.
Хэл сурах
Gap year бол хэл сурах алтан цаг. Бүтэн жилийн турш зөвхөн хэлэнд анхаарвал — маш өндөр түвшинд хүрч болно.
Гадаадад хэлний сургуульд сурах бол хамгийн үр дүнтэй. Япон, Солонгос, Хятад, Герман — хэлний сургуулийн виз авч, тэнд амьдарч сурах боломжтой.
Аялах
Дэлхийг харах, өөр соёлтой танилцах, шинэ туршлага хуримтлуулах. Аялал бол боловсрол — сургуулиас өөр төрлийн боловсрол.
Гэхдээ аялал үнэтэй. Хямд аялах аргууд бий — backpacking, hostels, Couchsurfing — гэхдээ тэр ч гэсэн мөнгө хэрэгтэй.
Онлайн курс үзэх
Coursera, edX, Udemy зэрэг платформууд дээр дэлхийн шилдэг их сургуулиудын хичээлүүд үнэгүй эсвэл хямд байдаг. Сонирхож буй салбартаа мэдлэгээ гүнзгийрүүлж болно.
Сертификат авах боломжтой курсууд ч бий — эдгээр нь CV-д нэмэгдэнэ.
Шалгалтад бэлдэх
SAT, GRE, IELTS, TOEFL, TOPIK, JLPT, HSK — эдгээр шалгалтад бүтэн жилийн турш бэлдвэл маш өндөр оноо авч болно. Энэ оноо тэтгэлэг авахад шийдвэрлэх нөлөөтэй байж болно.
Бизнес эхлүүлэх
Хэрэв бизнесийн санаа байвал — туршиж болно. Амжилтгүй болсон ч — маш их зүйл сурна. Амжилттай болвол — их сургууль хэрэггүй болж ч болно.
Ур чадвар сурах
Код бичих, дизайн хийх, видео засварлах, зураг зурах, хөгжим тоглох — ямар ч ур чадварыг нэг жилд маш сайн эзэмшиж болно. YouTube, онлайн курс, номоос өөрөө сурч болно.
GAP YEAR-ИЙГ ХЭРХЭН ТӨЛӨВЛӨХ ВЭ?
Gap year амжилттай байхын тулд төлөвлөгөө хэрэгтэй.
Зорилгоо тодорхойл
Энэ нэг жилд юунд хүрэхийг хүсэж байна вэ? Тодорхой, хэмжигдэхүйц зорилго тавь. "Өөрийгөө олох" гэж хэтэрхий бүдэг. "Японоор N3 түвшинд хүрэх" эсвэл "5 сая төгрөг хуримтлуулах" гэж тодорхой.
Улирал бүрийн төлөвлөгөө гарга
Нэг жилийг дөрөв хуваа. Улирал бүрт юу хийхээ төлөвлө. Жишээ нь: Намар — ажиллах. Өвөл — хэл сурах. Хавар — аялах. Зун — тэтгэлэгт бэлдэх.
Санхүүгийн төлөвлөгөө гарга
Нэг жилд хэр их мөнгө хэрэгтэй вэ? Хаанаас авах вэ? Ажлаас? Гэр бүлээс? Хуримтлалаас? Бодитой тооцоол.
Хариуцлага тооцох систем бий болго
Хэн чамайг хянах вэ? Хэн чамаас асуух вэ? Гэр бүл, найз, ментор — хэн нэгэнд тогтмол тайлагнах нь зорилгодоо хүрэхэд тусална.
B төлөвлөгөө бэлд
Бүх зүйл төлөвлөсөн ёсоор явахгүй байж болно. Хэрэв ажил олохгүй бол? Хэрэв хэлний сургуульд элсэхгүй бол? Нөөц төлөвлөгөөтэй бай.
ГЭР БҮЛД ХЭРХЭН ТАЙЛБАРЛАХ ВЭ?
Монголд gap year тийм ч түгээмэл биш. Гэр бүл ойлгохгүй, дэмжихгүй байж болно. Хэрхэн ярих вэ?
Яагаад гэдгээ тайлбарла
Зүгээр л "Амрахыг хүсэж байна" гэхээс илүү гүн шалтгаанаа хуваалц. "Би юу хийхээ мэдэхгүй байгаа учраас яарч буруу шийдвэр гаргахыг хүсэхгүй байна." "Би маш их ядарсан, сэргэж, эрч хүчтэй болсны дараа сурахыг хүсэж байна." "Би хэлний түвшингээ сайжруулаад, тэтгэлэг авах боломжоо нэмэгдүүлэхийг хүсэж байна."
Тодорхой төлөвлөгөө харуул
"Би зүгээр нэг жил сууна" гэвэл эцэг эх санаа зовно. Харин "Би эхний 6 сард ажиллаж мөнгө хуримтлуулна, дараагийн 6 сард Японд хэлний сургуульд сурна" гэвэл — төлөвлөгөөтэй хүн гэдгийг харуулна.
Амжилтын жишээ харуул
Gap year авсан, амжилттай болсон хүмүүсийн жишээг харуул. Дэлхийн алдартай хүмүүсээс эхлээд, Монголын жишээнүүд хүртэл олоорой.
Тэдний санааг сонс
Эцэг эх юунаас санаа зовж байна вэ? Мөнгөнөөс үү? Чи хоцрохоос уу? Чи хэзээ ч сургуульд орохгүй байхаас уу? Тэдний санаа зовнилыг ойлгож, хариулаарай.
Хугацаа тогтоо
"Нэг жил — зөвхөн нэг жил. Хэрэв нэг жилийн дараа сургуульд орохгүй бол — таны хэлснээр хийнэ" гэж хэлж болно. Энэ нь тэдэнд баталгаа өгнө.
GAP YEAR-ИЙН ДАРАА
Gap year дууссаны дараа юу хийх вэ?
Их сургуульд өргөдөл гаргах
Ихэнх хүн gap year-ийн дараа их сургуульд элсдэг. Gap year-т хийсэн бүх зүйлээ өргөдөлдөө ашигла. Эссэнд туршлагаа бич. CV-дээ нэм. Ярилцлагад ярь.
Шууд ажилд орох
Зарим хүн gap year-т ажиллаж байхдаа — их сургууль хэрэггүй гэдгийг ойлгодог. Хэрэв чи карьераа аль хэдийн олсон бол — шууд үргэлжлүүлж болно.
Өөр gap year авах
Заримдаа нэг жил хангалтгүй. Хэрэв үнэхээр хэрэгтэй бол — өөр нэг жил авч болно. Гэхдээ энэ нь онцгой тохиолдолд л байх ёстой.
АЛДАРТАЙ ХҮМҮҮСИЙН GAP YEAR
Олон амжилттай хүмүүс gap year авсан.
Malia Obama — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Обамагийн охин. Harvardад орохын өмнө нэг жил завсарлага авч, кино студид дадлага хийсэн.
Elon Musk — Энэтхэг рүү нүүхийн өмнө нэг жил Канадад ажилласан, олон янзын ажил хийсэн.
Steve Jobs — Reed College-оос гараад Энэтхэг аялсан, энэ нь түүний философид нөлөөлсөн.
Эдгээр хүмүүс gap year авсандаа амжилтгүй болоогүй — харин ч энэ туршлага тэднийг өсгөсөн.
ЭЦЭСТ НЬ
Gap year бол зөв ч, буруу ч биш — зөвхөн сонголт. Зарим хүнд хамгийн зөв сонголт, зарим хүнд тохирохгүй сонголт.
Хэрэв чи gap year авахыг бодож байвал — өөрөөсөө асуу:
Яагаад авахыг хүсэж байна вэ? Энэ нэг жилд юу хийх вэ? Төлөвлөгөөтэй юу? Нэг жилийн дараа сургуульд буцах хүсэлтэй юу?
Хэрэв эдгээр асуултад тодорхой хариулж чадвал — gap year чамд тохирч болно.
Хэрэв хариулж чадахгүй бол — магадгүй шууд их сургуульд орох нь дээр.
Ямар ч шийдвэр гаргасан — түүнийгээ бүрэн зүрх сэтгэлээрээ хэрэгжүүл. Gap year ч, их сургууль ч — хамгийн чухал нь чиний хичээл зүтгэл.
"Заримдаа удаан явах нь хурдан хүрнэ."
