Зөв сургууль сонгох нь зөв хувцас сонгохтой адил
ГАДААДЫН ИХ СУРГУУЛИЙГ ХЭРХЭН СУДЛАХ ВЭ?
Зөв сургууль сонгох нь зөв хувцас сонгохтой адил
Дэлгүүрт ороод эхний харсан хувцасаа худалдаж авдаг уу? Магадгүй үгүй. Өнгийг нь харна, оёдлыг нь шалгана, өмсөөд үзнэ, үнийг нь бодно. Яагаад? Учир нь буруу сонголт хийвэл — мөнгө алдана, дургүй хувцастай үлдэнэ.
Их сургууль сонгох нь үүнээс хэдэн зуу дахин чухал. Чи тэнд 4-6 жил суралцана. Магадгүй өөр улсад, гэр бүлээсээ хол. Их мөнгө зарцуулна — тэтгэлэгтэй ч гэсэн амьдралын зардал байна. Энэ сургууль чиний карьер, амьдралын чиглэлийг тодорхойлно.
Тэгвэл яагаад олон хүн их сургуулиа сонгохдоо "найзынхаа яриаг сонссон" эсвэл "нэрийг нь сонссон" гэдэг шалтгаанаар сонгодог вэ?
Судалгаа хий. Энэ чиний ирээдүй.
ЯАГААД СУДАЛГАА ХИЙХ ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?
"Harvard сайн сургууль" гэж бүгд мэднэ. Гэхдээ Harvard чамд тохирох уу? Магадгүй тохирохгүй.
Сургууль бүр өөр. Зарим сургууль онолын суурь боловсролд төвлөрдөг. Зарим нь практик, ажлын туршлагад төвлөрдөг. Зарим сургууль том — 50,000 оюутантай. Зарим нь жижиг — 2,000 оюутантай. Зарим сургууль том хотод байдаг. Зарим нь жижиг хотод, байгалийн дунд.
Чи ямар орчинд хамгийн сайн суралцдаг вэ? Чи юунд дуртай вэ? Чиний зорилгод аль сургууль илүү тохирох вэ?
Эдгээр асуултад хариулахын тулд судалгаа хэрэгтэй.
Мөн судалгаа нь өргөдөлд тусална. "Яагаад энэ сургуулийг сонгосон бэ?" гэсэн асуулт бараг бүх өргөдөлд байдаг. Хэрэв чи зүгээр л "Нэр хүндтэй учраас" гэж бичвэл — элсэлтийн ажилтан мянга дахь удаагаа ийм хариулт уншиж байгаа юм. Гэхдээ чи тодорхой хөтөлбөр, тодорхой профессор, тодорхой боломжийн талаар бичвэл — чи энэ сургуулийг үнэхээр мэднэ гэдгийг харуулна.
ЭХЛЭЭД ӨӨРИЙГӨӨ МЭДЭЖ АВ
Сургууль судлахын өмнө өөрийгөө судал.
Чи юу сурахыг хүсэж байна вэ?
Мэргэжлээ сонгосон уу? Хэрэв тийм бол — тэр мэргэжлээр хүчтэй сургуулиудыг хай. Хэрэв мэргэжлээ сонгоогүй бол — олон чиглэлтэй, мэргэжлээ дараа сонгох боломжтой сургуулиудыг хай.
Чи хаана амьдрахыг хүсэж байна вэ?
Азид үлдэх үү? Европ руу явах уу? Америк руу явах уу? Улс бүр өөр соёлтой, өөр амьдралын хэв маягтай. Чи хаана амьдрахад таатай байх вэ?
Чиний санхүүгийн боломж ямар вэ?
Бүрэн тэтгэлэг авах ёстой юу? Хэсэгчилсэн тэтгэлэг ч болох уу? Гэр бүлээс дэмжлэг авах боломжтой юу? Санхүүгийн бодит байдлаа мэдэх чухал.
Чи ямар орчинд суралцахыг хүсэж байна вэ?
Том хотод уу, жижиг хотод уу? Том сургуульд уу, жижиг сургуульд уу? Олон монгол оюутантай газар уу, цөөн монголтой газар уу?
Эдгээр асуултад хариулсны дараа судалгаа хийхэд илүү хялбар болно.
ХААНААС МЭДЭЭЛЭЛ АВАХ ВЭ?
Интернет дээр мэдээлэл их. Гэхдээ бүх мэдээлэл найдвартай биш. Хаанаас үнэн зөв мэдээлэл авах вэ?
Сургуулийн албан ёсны вэбсайт
Энэ бол хамгийн чухал эх сурвалж. Сургуулийн вэбсайт дээр бүх зүйл байна — хөтөлбөрүүд, элсэлтийн шаардлага, сургалтын төлбөр, тэтгэлэг, байрны мэдээлэл, хичээлийн жагсаалт.
Вэбсайтыг гүнзгий судал. Зүгээр нэг хуудас уншаад орхих биш — олон цаг зарцуул. Чиний мэргэжлийн тэнхимийн хуудас, профессоруудын судалгааны чиглэл, оюутны амьдралын хуудас, клуб байгууллагууд — бүгдийг хар.
Их сургуулийн рейтинг
QS World University Rankings, Times Higher Education, US News — эдгээр нь олон улсын хамгийн алдартай рейтингүүд.
Гэхдээ рейтингт хэт найдахгүй. Рейтинг бол нэг хэмжүүр. Нэгдүгээр байранд байгаа сургууль чамд тохирохгүй байж болно. Хорьдугаар байранд байгаа сургууль чамд төгс тохирч болно. Рейтингийг харах, гэхдээ цорын ганц шалгуур болгохгүй.
Мөн мэргэжлийн рейтинг харах нь чухал. Сургууль бүхэлдээ 50-д орохгүй байж болно, гэхдээ чиний мэргэжлээр дэлхийд шилдэг 10-т ордог байж болно.
Оюутны сэтгэгдэл, блог
Бодит оюутнууд юу гэж хэлдэг вэ? YouTube дээр "Day in the life at [сургуулийн нэр]" гэж хайвал олон видео гарна. Reddit, Quora дээр оюутнуудын сэтгэгдэл байдаг.
Гэхдээ хувь хүний туршлага өөр өөр гэдгийг санаарай. Нэг хүн дургүй байсан сургууль өөр хүнд төгс тохирч болно.
Surya.mn болон бусад Монголын платформууд
Surya.mn дээр олон сургуулийн мэдээлэл, тэтгэлгийн мэдээлэл байдаг. Мөн Монголоос явсан оюутнуудтай холбогдох боломжтой.
Тухайн сургуульд суралцаж байгаа монгол оюутнууд
Хамгийн үнэ цэнэтэй мэдээлэл. Facebook группүүдээс хай — бараг бүх том сургуульд монгол оюутнуудын групп байдаг. Тэдэнд мессеж бичээд асуу. Ихэнх нь тусалж баярлана.
ЯМАР ЗҮЙЛИЙГ СУДЛАХ ВЭ?
Сургууль бүрийн талаар юу мэдэх хэрэгтэй вэ?
Академик чанар
Чиний мэргэжлийн хөтөлбөр хэр хүчтэй вэ? Ямар хичээлүүд заадаг вэ? Профессорууд хэн бэ — тэд судалгаагаараа алдартай юу? Лабораторийн тоног төхөөрөмж ямар вэ? Номын сан хэр том вэ?
Элсэлтийн шаардлага
GPA хэд хэрэгтэй вэ? Шалгалтын оноо хэд хэрэгтэй вэ? IELTS, TOEFL ямар оноо хэрэгтэй вэ? Ямар баримт бичиг шаардлагатай вэ? Deadline хэзээ вэ?
Мөн бодитой бай. Хэрэв шаардлага GPA 3.8 бол, чиний GPA 3.2 бол — энэ сургуульд элсэх боломж бага. Гэхдээ зарим хөтөлбөр уян хатан байдаг — бусад давуу талаар нөхөж болно.
Сургалтын төлбөр ба санхүүгийн дэмжлэг
Нэг жилийн сургалтын төлбөр хэд вэ? Амьдралын зардал хэд вэ? Ямар тэтгэлэг байдаг вэ? Олон улсын оюутнуудад санхүүгийн дэмжлэг байдаг уу?
АНУ-ын зарим сургуульд жилд $60,000-$80,000 төлбөртэй. Европын зарим улсад сургалт бараг үнэгүй. Энэ их ялгаа.
Байршил ба амьдралын зардал
Сургууль хаана байрладаг вэ? Том хотод уу, жижиг хотод уу? Уур амьсгал ямар вэ? Аюулгүй байдал ямар вэ?
Амьдралын зардал хотоос хотод маш их ялгаатай. Нью-Йорк, Лондон, Токио — үнэтэй хотууд. Жижиг хотуудад хямд.
Оюутны амьдрал
Кампус дээр ямар үйл ажиллагаа байдаг вэ? Спортын клуб, соёлын клуб, академик клуб байдаг уу? Олон улсын оюутнуудад дэмжлэг үзүүлдэг оффис байдаг уу? Байр хаана амьдардаг вэ — кампус дээр үү, гадна уу?
Ажил эрхлэлтийн боломж
Төгсөгчид хаана ажилладаг вэ? Ажлын байрны холболтын үйлчилгээ байдаг уу? Интерншип олоход тусалдаг уу? Тухайн улсад төгссөний дараа ажиллах визний боломж ямар вэ?
СУРГУУЛИУДЫГ ХЭРХЭН ХАРЬЦУУЛАХ ВЭ?
10-20 сургууль судалсны дараа толгой эргэнэ. Хэрхэн системтэй харьцуулах вэ?
Хүснэгт хий
Excel эсвэл Google Sheets ашигла. Баганад: Сургуулийн нэр, улс, хот, рейтинг (ерөнхий болон мэргэжлийн), сургалтын төлбөр, тэтгэлгийн боломж, элсэлтийн шаардлага, deadline, чиний сонирхолтой зүйлс.
Мөрөнд сургууль бүрийг бич. Ингэвэл нэг дороос харьцуулах боломжтой.
Гурван ангилал хий
Reach schools — элсэхэд хэцүү, гэхдээ боломжгүй биш. Чиний мөрөөдлийн сургуулиуд.
Match schools — чиний ур чадварт таарсан сургуулиуд. Элсэх боломж сайн.
Safety schools — элсэх нь бараг баталгаатай сургуулиуд.
Гурван ангилалд тэнцүү хуваарилах нь чухал. Зөвхөн reach schools-д өргөдөл гаргавал — бүгдээс татгалзуулж болно. Зөвхөн safety schools-д гаргавал — боломжоо алдаж болно.
Өөрийн шалгуураа тодорхойл
Чамд юу хамгийн чухал вэ? Хэрэв санхүү хамгийн чухал бол — сургалтын төлбөр, тэтгэлгийн боломжийг эхэнд тавь. Хэрэв академик чанар хамгийн чухал бол — рейтинг, судалгааны боломжийг харьцуул. Хэрэв оюутны амьдрал чухал бол — кампусын соёл, клуб байгууллагуудыг судал.
ВИРТУАЛ КАМПУС ТУР
Өмнө нь сургуулиа биечлэн үзэх нь хамгийн сайн арга байсан. Одоо интернетийн ачаар виртуалаар үзэх боломжтой.
Сургуулийн виртуал тур
Олон сургууль вэбсайт дээрээ виртуал тур санал болгодог. 360 градусын зураг, видео бичлэг, интерактив газрын зураг.
YouTube видео
"[Сургуулийн нэр] campus tour" гэж хайвал олон видео гарна. Албан ёсны видео болон оюутнуудын хийсэн видео аль аль нь ашигтай.
Google Maps
Street View ашиглан сургуулийн орчныг хар. Эргэн тойрны хороолол, дэлгүүр, зоогийн газрууд, нийтийн тээврийг хар.
Онлайн мэдээллийн өдөрлөгүүд
Олон сургууль онлайн Open Day, Information Session зохиодог. Бүртгүүлж, оролцоорой. Элсэлтийн ажилтан, профессор, одоогийн оюутнуудаас асуулт асуух боломжтой.
ПРОФЕССОРУУДЫГ СУДЛАХ
Магистр, докторын түвшинд профессор маш чухал. Бакалаврын түвшинд ч бас ач холбогдолтой.
Профессорын судалгааны чиглэл
Тэнхимийн вэбсайт дээр профессор бүрийн хуудас байдаг. Тэдний судалгааны чиглэл юу вэ? Чиний сонирхолтой ижил үү? Тэдний нийтлэлүүдийг Google Scholar дээр хайж болно.
Яагаад чухал вэ?
Магистр, докторт профессор таны удирдагч болно. Хэрэв тэдний судалгааны чиглэл таныхтай таарахгүй бол — сайн туршлага болохгүй.
Бакалаврт ч гэсэн профессорын судалгаанд оролцох, ментор олох боломж байдаг. Сургуульд байгаа профессорууд таны мэргэжлийн чиглэлд хүчтэй бол — илүү сайн сурах боломжтой.
ТҮГЭЭМЭЛ АЛДААНУУД
Олон хүн ижил алдаа гаргадаг. Эдгээрээс зайлсхий.
Зөвхөн рейтингт найдах
"Хамгийн өндөр рейтингтэй сургуульд явна" гэж шийдэх нь буруу. Рейтинг бол нэг шалгуур. Чамд тохирох эсэх нь өөр асуулт.
Зөвхөн нэрд найдах
"Harvard," "Oxford," "MIT" — нэр алдартай. Гэхдээ эдгээр сургууль чиний мэргэжлээр хамгийн сайн биш байж болно. Жижиг, бага алдартай сургууль чиний чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэгч байж болно.
Нэг л сургуульд анхаарах
"Би зөвхөн энэ сургуульд явна" гэж шийдвэл — хэрэв элсэхгүй бол юу хийх вэ? Олон сургууль судалж, олон сургуульд өргөдөл гаргах нь чухал.
Санхүүгийн бодит байдлыг үл тооцох
Сургалтын төлбөр, амьдралын зардал бодитой тооцоолох хэрэгтэй. "Яаж нэгэн болно" гэсэн хандлага аюултай. Тэтгэлэг авах баталгаа байхгүй бол — төлбөрөө хэрхэн төлөхийг төлөвлө.
Судалгаагүйгээр шийдвэр гаргах
"Найз минь тэнд сурдаг, тэгээд би ч явна" — энэ сайн шалтгаан биш. Найзын туршлага сайн байсан ч чамд тохирохгүй байж болно.
СУДАЛГААНЫ АЛХАМУУД
Тэгвэл яаж эхлэх вэ? Дараах алхмуудыг дага.
Алхам 1: Өөрийн шалгуураа тодорхойл
Чамд юу чухал вэ? Улс, хот, сургуулийн хэмжээ, мэргэжил, сургалтын төлбөр, тэтгэлгийн боломж — эдгээрийг эрэмбэл.
Алхам 2: Урт жагсаалт хий
20-30 сургууль жагсаа. Одоохондоо шүүхгүй — зүгээр л сонирхолтой сургуулиудыг цуглуул.
Алхам 3: Үндсэн судалгаа хий
Сургууль бүрийн талаар үндсэн мэдээллийг цуглуул. Хаана байдаг, сургалтын төлбөр хэд, элсэлтийн шаардлага юу, чиний мэргэжлийн хөтөлбөр байдаг уу.
Алхам 4: Жагсаалтаа богиносго
Тохирохгүй сургуулиудыг хас. 10-15 сургууль үлдээ.
Алхам 5: Гүнзгий судалгаа хий
Үлдсэн сургууль бүрийг гүнзгий судал. Хичээлийн жагсаалт, профессорууд, оюутны амьдрал, төгсөгчдийн ажил эрхлэлт.
Алхам 6: Reach/Match/Safety ангилал хий
Сургуулиудаа гурван ангилалд хуваа. Тус бүрд 3-5 сургуультай байх нь сайн.
Алхам 7: Эцсийн жагсаалт гарга
Өргөдөл гаргах 8-12 сургуулийг сонго. Энэ бол чиний бодит жагсаалт.
ХЭЗЭЭ СУДАЛГАА ХИЙХ ВЭ?
11-р ангид судалгаа хийж эхлэх нь хамгийн сайн. 12-р ангид хэтэрхий завгүй болно — ЭЕШ, тэтгэлгийн өргөдөл, сургуулийн хичээл бүгд нэг дор.
11-р ангийн хавар, зун судалгаандаа анхаар. 12-р ангид орохдоо сургуулиудаа сонгосон байх нь зүйтэй.
Гэхдээ 12-р ангид байгаа бол ч — одоо эхлэх нь оройтсоноос дээр. Яаралтай эхэл.
ЭЦЭСТ НЬ
Зөв сургууль сонгох нь чиний ирээдүйд хөрөнгө оруулалт хийж байгаа юм. Цаг зарцуулж судал. Асуулт асуу. Харьцуул. Бод.
Хамгийн сайн сургууль гэж байдаггүй — зөвхөн чамд хамгийн тохирох сургууль гэж байдаг.
Тэр сургуулийг олохын тулд судалгаа хий.
"Хамгийн сайн шийдвэр бол мэдээлэлтэй шийдвэр."
