Мэргэжлээ зөв сонгож амьдралынхаа чухал шийдвэрийг хэрхэн гаргах вэ?

Мэргэжлээ зөв сонгож амьдралынхаа чухал шийдвэрийг хэрхэн гаргах вэ?

"Чи том болоод юу болох юм бэ?"

Энэ асуултыг бид бага наснаасаа сонссон. Тэр үед хариулахад амархан байсан — "Сансрын нисгэгч!" "Эмч!" "Дуучин!" Бид бодохгүйгээр хариулдаг байсан, учир нь энэ зүгээр л тоглоом байсан.

Гэтэл одоо чи 10, 11, 12-р ангид сурч байна. Удахгүй их сургуульд орно. Мэргэжлээ сонгох цаг болсон. Гэнэт энэ асуулт аймшигтай болсон.

Хэрэв чи "Би юу болохоо мэдэхгүй байна" гэж бодож байвал — чи ганцаараа биш. Дэлхийн хэмжээнд оюутнуудын 70 хүртэл хувь нь их сургуулийн эхний жилүүдэд мэргэжлээ сольдог. 70 хувь! Энэ нь ихэнх хүмүүс эхэндээ буруу сонголт хийдэг гэсэн үг.

Гэхдээ чи өөр байж болно. Хэрхэн? Энэ талаар ярилцъя.

ЯАГААД МЭРГЭЖИЛ СОНГОХОД ХЭЦҮҮ БАЙДАГ ВЭ?

Эхлээд ойлгоцгооё — яагаад энэ шийдвэр ийм хэцүү байдаг вэ?

Нэгдүгээрт, хэт олон сонголт байна. Дэлхийд мянга мянган мэргэжил бий. Зарим нь чи нэрийг нь ч сонсоогүй байж болно. UX дизайнер, дата шинжээч, блокчейн хөгжүүлэгч — эдгээр мэргэжил 20 жилийн өмнө байгаагүй. 20 жилийн дараа ямар шинэ мэргэжил гарахыг хэн ч мэдэхгүй.

Хоёрдугаарт, бид өөрсдийгөө сайн мэдэхгүй. "Чи юунд дуртай вэ?" гэж асуухад олон хүн хариулж чаддаггүй. Бид сургуульд математик, физик, түүх сурдаг — гэхдээ өөрсдийгөө судлах хичээл байдаггүй.

Гуравдугаарт, бусдын нөлөө хэт их байдаг. Эцэг эх "Эмч бол" гэнэ. Найз "IT бол ирээдүйтэй" гэнэ. Багш "Чи математикт сайн, инженер бол" гэнэ. Хүн бүр өөр өөр зүйл хэлнэ. Чи эргэлдээд өөрийн дуу хоолойгоо сонсохоо мартдаг.

Дөрөвдүгээрт, бид алдахаас айдаг. "Хэрэв буруу сонговол яах вэ? Хэрэв цаг хугацаа, мөнгөө дэмий үрвэл яах вэ? Хэрэв амьдралаа сүйтгэвэл яах вэ?" Эдгээр айдас биднийг хөдөлгөөнгүй болгодог.

Гэхдээ сайн мэдээ бий. Мэргэжил сонголт бол нэг удаагийн, буцаашгүй шийдвэр биш. Энэ бол аялал. Чи явж байхдаа сурна, өөрчлөгдөнө, өсөн нэмэгдэнө. Олон амжилттай хүмүүс эхний мэргэжлээрээ ажиллаагүй — тэд замдаа олон эргэлт хийсэн.

Гэхдээ зөв чиглэлээс эхлэх нь илүү дээр биз дээ? Тэгвэл эхэлцгээе.

ЭХЛЭЭД ӨӨРИЙГӨӨ ТАНИН МЭД

Мэргэжил сонгохын өмнө хамгийн чухал алхам бол өөрийгөө таних явдал. Энэ нь гадагш биш — дотогш харах гэсэн үг.

Чи юунд дуртай вэ?

Энэ энгийн асуулт шиг санагдаж болно, гэхдээ гүнзгий бод.

Чөлөөт цагаараа чи юу хийдэг вэ? Хэн ч шахаагүй, хэн ч хэлээгүй байхад чи юу руу татагддаг вэ? YouTube-ээс ямар видео үздэг вэ? Ямар номонд автдаг вэ? Найзуудтайгаа ямар сэдвээр ярихад цаг хугацаа хурдан өнгөрдөг вэ?

Жишээ нь: Хэрэв чи цагаа мартаад тоглоом тоглодог бол — магадгүй тоглоом хөгжүүлэлт, график дизайн, эсвэл өрсөлдөөнт тоглоомын (esports) менежмент чамд тохирох байж болно. Хэрэв чи байнга найзуудынхаа асуудлыг сонсож, зөвлөгөө өгдөг бол — сэтгэл зүй, нийгмийн ажил, хүний нөөц чамд тохирч болно.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Би чөлөөт цагаараа юу хийдэг вэ?
• Ямар сэдэв намайг сонирхуулдаг вэ?
• Хэзээ цаг хугацаа хурдан өнгөрдөг вэ?
• Юу хийхэд би урам зоригтой байдаг вэ?

Чи юунд сайн вэ?

Дуртай зүйл, сайн зүйл хоёр өөр. Чи юунд дуртай вэ гэдгийг мэдсэний дараа, юунд сайн вэ гэдгийг бод.

Сургуульд ямар хичээл чамд хялбар санагддаг вэ? Ямар даалгавар хийхэд чи бусдаас илүү хурдан, илүү сайн хийдэг вэ? Бусад хүмүүс чамаас юу асуудаг вэ? Ямар зүйлд хүмүүс чамайг магтдаг вэ?

Магадгүй чи математикт онц сайн биш ч, хүмүүстэй ярилцахдаа маш сайн байж болно. Эсвэл урлагт сайн биш ч, зохион байгуулалт хийхдээ шилдэг байж болно. Авьяас бол зөвхөн дуу, бүжиг, зураг биш — харилцаа, зохион байгуулалт, шинжилгээ, асуудал шийдвэрлэх чадвар ч авьяас юм.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Сургуульд ямар хичээлд би сайн вэ?
• Найзууд, гэр бүл намайг ямар зүйлд сайн гэж хэлдэг вэ?
• Ямар даалгавар хийхэд би итгэлтэй байдаг вэ?
• Хүмүүс надаас ямар тусламж гуйдаг вэ?

Чамд юу чухал вэ?

Энэ бол олон хүний алгасдаг асуулт. Гэхдээ маш чухал.

Зарим хүнд мөнгө хамгийн чухал. Зарим хүнд чөлөөт цаг. Зарим хүнд бусдад тусалж байгаа мэдрэмж. Зарим хүнд алдар нэр. Зарим хүнд тогтвортой байдал. Зарим хүнд адал явдал.

Эдгээрийн аль нь ч буруу биш. Гэхдээ чамд юу чухал вэ гэдгийг мэдэхгүй бол, сэтгэл ханамжтай мэргэжил сонгоход хэцүү.

Жишээ нь: Хэрэв чамд гэр бүлтэйгээ цаг өнгөрөөх нь хамгийн чухал бол, 80 цаг ажилладаг хуульч болох нь тохирохгүй байж болно. Хэрэв чамд мөнгө чухал бол, багш болох нь хамгийн сайн сонголт биш байж болно. Хэрэв чамд адал явдал чухал бол, оффисын ажил чамайг уйтгарлуулж болно.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Амьдралд надад хамгийн чухал 3 зүйл юу вэ?
• 10 жилийн дараа би ямар амьдралтай байхыг хүсэж байна вэ?
• Би юунаас татгалзаж чадахгүй вэ?
• Би юуг хүлээн зөвшөөрч чадах вэ?

МЭРГЭЖЛҮҮДИЙГ СУДАЛ

Өөрийгөө танисны дараа, одоо гадагш хар. Ямар мэргэжлүүд байдаг вэ? Тэд юу хийдэг вэ?

Мэдээлэл цуглуул

Интернет бол хамгийн том найз чинь. Google-ээс мэргэжлүүдийн талаар унш. YouTube-ээс "Нэг өдөр .... -ийн амьдралд" (Day in the life of a ...) гэсэн видео үз. Тухайн мэргэжлийн хүмүүс юу хийдэг, өдөр тутмын ажил нь ямар байдаг, юунд дуртай, юунаас залхдаг вэ?

Олон хүн мэргэжлийн зөвхөн "гялалзсан" талыг л хардаг. Эмч бол хүмүүсийн амь аварч байгаа баатар. Хуульч бол шүүхийн танхимд гайхалтай үг хэлж байгаа хүн. Гэхдээ эмч бас шөнөжин унтахгүй жижүүрддэг. Хуульч бас олон цаг баримт бичиг уншдаг. Бодит дүр зургийг мэдэж ав.

Хүмүүстэй ярилц

Энэ бол хамгийн үнэ цэнэтэй судалгаа. Сонирхож байгаа мэргэжлээр ажилладаг хүнтэй ярилц. Тэр хэн ч байж болно — танил, хамаатны найз, багшийн найз. Эсвэл LinkedIn, Facebook-ээр хайж олоод и-мэйл бич.

Юу асуух вэ?

• Таны өдөр тутмын ажил ямар байдаг вэ?
• Энэ ажилдаа юунд хамгийн их дуртай вэ?
• Юу нь хамгийн хэцүү вэ?
• Хэрэв дахин сонгох боломжтой бол энэ мэргэжлээ сонгох уу?
• Залуу хүнд ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

Ихэнх хүмүүс өөрийн ажлын талаар ярихдаа баяртай байдаг. Бүү ичээрэй — асуу.

Туршиж үз

Хамгийн сайн арга бол туршиж үзэх. Зуны амралтаар дадлага хий. Сайн дурын ажилд орол. Төслүүдэд оролц.

Жишээ нь: Эмч болох уу гэж бодож байвал, эмнэлэгт сайн дурын ажил хий. Бизнес эрхлэх үү гэж бодож байвал, жижиг төсөл эхлүүлж үз — гар урлал зарах, найзуудад үйлчилгээ үзүүлэх. Зохиолч болох уу гэж бодож байвал, блог эхлүүл, түүх бич.

Туршлага нь ямар ч уншлагаас илүү үнэ цэнэтэй.

АЛДАРТАЙ АЛДААНУУД

Мэргэжил сонгохдоо олон хүн ижил алдаа гаргадаг. Эдгээрээс болгоомжил.

"Эцэг эх минь хэлсэн учраас"

Эцэг эхийн санал чухал. Тэд чамайг хайрладаг, чамд сайныг хүсдэг. Гэхдээ тэд чамайг төгс мэдэхгүй. Мөн тэдний үе өөр байсан — 20-30 жилийн өмнө "сайн" мэргэжил байсан зүйл өнөөдөр өөр байж болно.

Тэдний саналыг сонс, гэхдээ эцсийн шийдвэр чинийх. Чи л энэ мэргэжлээр өдөр бүр ажиллана. Чи л энэ амьдралаар амьдарна.

"Цалин өндөр учраас"

Мөнгө чухал, үгүйсгэхгүй. Гэхдээ зөвхөн мөнгөний төлөө мэргэжил сонгох нь аюултай.

Бодоод үз — чи дараагийн 40+ жилдээ өдөр бүр энэ ажлаа хийнэ. Хэрэв чи үүнд дургүй бол, ямар ч өндөр цалин чамайг аз жаргалтай болгохгүй. Олон судалгаагаар, тодорхой түвшнээс дээш цалин нэмэгдсэн ч аз жаргал нэмэгддэггүй. Харин ч дургүй ажил хийх нь стресс, уйтгар, эрүүл мэндийн асуудал үүсгэдэг.

Цалин бодохдоо, мөн тэр мэргэжлээр ажиллах хүсэл чинь байгаа эсэхийг бод.

"Энэ мэргэжил трендтэй учраас"

"IT бол ирээдүй!" "AI бол дараагийн том зүйл!" Энэ үнэн байж болно. Гэхдээ чамд тохирох уу?

Хэрэв чи компьютерийн ард 8 цаг суухдаа залхдаг бол, IT-д орох нь буруу сонголт. Хэрэв чи математикт дургүй бол, дата шинжээч болох нь хэцүү байх болно.

Тренд өөрчлөгддөг. 10 жилийн өмнө "хамгийн сайн" мэргэжил өнөөдөр ердийн болсон байж болно. Харин чиний авьяас, сонирхол өөрчлөгдөхгүй. Трендийг бус — өөрийгөө дага.

"Би нэг л зүйлд сайн байх ёстой"

Олон хүн "Би нэг мэргэжлээ олоод, түүгээрээ амьдралынхаа төгсгөл хүртэл ажиллах ёстой" гэж боддог. Энэ хуучин үеийн бодол.

Өнөөгийн дэлхийд хүмүүс дундажаар 5-7 удаа мэргэжлээ сольдог. Тиймээс "нэг төгс мэргэжил" олох гэж бүү зов. Одоогоор чамд тохирох зүйлээс эхэл. Цаашдаа чи өсөж, өөрчлөгдөж, шинэ зүйл сурна.

"Би аль хэдийн мэдэх ёстой байсан"

Зарим хүн 5 настайдаа "Би эмч болно" гэж шийдээд, үнэхээр эмч болсон. Гэхдээ энэ бол цөөнх. Ихэнх хүн 17-18 насандаа амьдралынхаа төлөвлөгөөг мэдэхгүй байдаг. Энэ хэвийн.

Өөрийгөө бусадтай харьцуулж бүү зов. Хэн нэгэн аль хэдийн мэдэж байгаа нь чамайг буруу гэсэн үг биш. Чиний аялал өөр — тэгээд л болоо.

СОНГОЛТОО ХЭРХЭН ХИЙХ ВЭ?

За, одоо бүгдийг нэгтгэе. Чи өөрийгөө таньсан. Мэргэжлүүдийг судалсан. Алдаануудаас болгоомжилж байна. Одоо яаж шийдвэр гаргах вэ?

1. Жагсаалт гарга

Сонирхож байгаа мэргэжлүүдээ бич. 5-10 байж болно. Хязгаарлахгүй байхыг хичээ — энэ үед бүх боломжийг нээлттэй байлга.

2. Шүүлтүүр хий

Мэргэжил бүрийг дараах асуултаар шалга:

• Энэ мэргэжлээр ажиллахдаа би өдөр бүр юу хийх вэ?
• Энэ надад таалагдах уу?
• Би үүнд сайн байж чадах уу?
• Энэ миний үнэт зүйлстэй тохирч байна уу?
• Энэ мэргэжлээр ажлын байр олдох уу?
• Цалин хангалттай юу?

Хэрэв ямар нэг мэргэжил эдгээр асуултын ихэнхэд нь "үгүй" гэж хариулж байвал — жагсаалтаас хас.

3. Гүнзгийрүүл

Жагсаалт чинь 2-3 мэргэжил болтол багасаад ирнэ. Одоо эдгээрийг гүнзгий судал.

• Энэ мэргэжлээр ажилладаг хүнтэй уулз
• Боломжтой бол дадлага хий
• Тухайн чиглэлийн ном унш, курс үз
• Өөрийгөө төсөөл — 10 жилийн дараа энэ ажлаа хийж байгаа чи аз жаргалтай юу?

4. Шийдвэр гарга

Эцэст нь — шийдвэр гарга. Тийм, энэ аймшигтай. Тийм, чи алдаж болно. Гэхдээ шийдвэр гаргахгүй байх нь хамгийн муу шийдвэр.

Санаарай — энэ эцсийн шийдвэр биш. Чи дараа нь өөрчилж болно. Гэхдээ ямар нэг газраас эхлэх хэрэгтэй.

ХЭРЭВ ОДОО Ч МЭДЭХГҮЙ БОЛ ЯАХ ВЭ?

Хэрэв бүх зүйлийг хийсэн ч гэсэн шийдэж чадахгүй байвал яах вэ? Санаа зовох хэрэггүй. Хэд хэдэн сонголт бий.

Суурь мэргэжил сонго

Зарим мэргэжил өргөн хүрээтэй байдаг — эдийн засаг, бизнесийн удирдлага, харилцаа холбоо, компьютерийн шинжлэх ухаан. Эдгээр мэргэжлүүд олон салбарт ажиллах боломж олгодог. Хэрэв одоо тодорхой чиглэлгүй бол, ийм суурь мэргэжлээс эхэлж болно. Дараа нь чи өөрийн сонирхлоо нарийсгана.

Gap year ав

Зарим улсад их сургуульд орохын өмнө нэг жил амрах нь түгээмэл. Энэ жилдээ аялах, ажиллах, сайн дурын ажил хийх, өөрийгөө хайх боломжтой. Монголд энэ тийм ч түгээмэл биш, гэхдээ боломжтой.

Ажил эхлээд, дараа нь сур

Зарим хүнд их сургууль шууд орохоос илүү, эхлээд ажиллах нь тохирдог. Ажиллаж байхдаа чи бодит ертөнцийг мэдэрч, юунд дуртай, юунд сайн байгаагаа ойлгоно. Дараа нь их сургуульд орох нь хэзээ ч хоцроогүй.

Мэргэжлийн зөвлөгөө ав

Сэтгэл зүйч, карьерын зөвлөхүүд чамд тусалж чадна. Тэд тест, ярилцлага ашиглан чиний сонирхол, авьяас, үнэт зүйлсийг тодорхойлж, тохирох мэргэжлүүдийг санал болгодог. Surya.mn гэх мэт платформууд ийм үйлчилгээ санал болгодог.

ЭЦЭСТ НЬ

Мэргэжил сонголт бол аялал. Энэ бол нэг удаагийн шийдвэр биш — амьдралын туршид үргэлжлэх хайлт.

Чи одоо 100% зөв сонголт хийх албагүй. Чи зүгээр л эхлэх хэрэгтэй. Алдаа гаргавал — сурна. Буруу зам сонговол — эргэнэ. Энэ бүгд хэвийн.

Хамгийн чухал зүйл бол — бусдын хүслээр биш, өөрийн хүслээр амьдрах. Эцэг эхийн мөрөөдлийг биш, өөрийн мөрөөдлийг дагах. Нийгмийн хүлээлтийг биш, өөрийн зүрх сэтгэлийг сонсох.

Чи хэн болохыг чи л шийднэ. Чи ямар амьдралаар амьдрахыг чи л сонгоно.

Өөртөө итгэ. Эхний алхмаа хий. Аялал чинь эхэлж байна.

"Хамгийн сайн мэргэжил гэж байдаггүй. Зөвхөн чамд хамгийн сайн тохирох мэргэжил л байдаг."

 

"Чи том болоод юу болох юм бэ?"

Энэ асуултыг бид бага наснаасаа сонссон. Тэр үед хариулахад амархан байсан — "Сансрын нисгэгч!" "Эмч!" "Дуучин!" Бид бодохгүйгээр хариулдаг байсан, учир нь энэ зүгээр л тоглоом байсан.

Гэтэл одоо чи 10, 11, 12-р ангид сурч байна. Удахгүй их сургуульд орно. Мэргэжлээ сонгох цаг болсон. Гэнэт энэ асуулт аймшигтай болсон.

Хэрэв чи "Би юу болохоо мэдэхгүй байна" гэж бодож байвал — чи ганцаараа биш. Дэлхийн хэмжээнд оюутнуудын 70 хүртэл хувь нь их сургуулийн эхний жилүүдэд мэргэжлээ сольдог. 70 хувь! Энэ нь ихэнх хүмүүс эхэндээ буруу сонголт хийдэг гэсэн үг.

Гэхдээ чи өөр байж болно. Хэрхэн? Энэ талаар ярилцъя.

ЯАГААД МЭРГЭЖИЛ СОНГОХОД ХЭЦҮҮ БАЙДАГ ВЭ?

Эхлээд ойлгоцгооё — яагаад энэ шийдвэр ийм хэцүү байдаг вэ?

Нэгдүгээрт, хэт олон сонголт байна. Дэлхийд мянга мянган мэргэжил бий. Зарим нь чи нэрийг нь ч сонсоогүй байж болно. UX дизайнер, дата шинжээч, блокчейн хөгжүүлэгч — эдгээр мэргэжил 20 жилийн өмнө байгаагүй. 20 жилийн дараа ямар шинэ мэргэжил гарахыг хэн ч мэдэхгүй.

Хоёрдугаарт, бид өөрсдийгөө сайн мэдэхгүй. "Чи юунд дуртай вэ?" гэж асуухад олон хүн хариулж чаддаггүй. Бид сургуульд математик, физик, түүх сурдаг — гэхдээ өөрсдийгөө судлах хичээл байдаггүй.

Гуравдугаарт, бусдын нөлөө хэт их байдаг. Эцэг эх "Эмч бол" гэнэ. Найз "IT бол ирээдүйтэй" гэнэ. Багш "Чи математикт сайн, инженер бол" гэнэ. Хүн бүр өөр өөр зүйл хэлнэ. Чи эргэлдээд өөрийн дуу хоолойгоо сонсохоо мартдаг.

Дөрөвдүгээрт, бид алдахаас айдаг. "Хэрэв буруу сонговол яах вэ? Хэрэв цаг хугацаа, мөнгөө дэмий үрвэл яах вэ? Хэрэв амьдралаа сүйтгэвэл яах вэ?" Эдгээр айдас биднийг хөдөлгөөнгүй болгодог.

Гэхдээ сайн мэдээ бий. Мэргэжил сонголт бол нэг удаагийн, буцаашгүй шийдвэр биш. Энэ бол аялал. Чи явж байхдаа сурна, өөрчлөгдөнө, өсөн нэмэгдэнө. Олон амжилттай хүмүүс эхний мэргэжлээрээ ажиллаагүй — тэд замдаа олон эргэлт хийсэн.

Гэхдээ зөв чиглэлээс эхлэх нь илүү дээр биз дээ? Тэгвэл эхэлцгээе.

ЭХЛЭЭД ӨӨРИЙГӨӨ ТАНИН МЭД

Мэргэжил сонгохын өмнө хамгийн чухал алхам бол өөрийгөө таних явдал. Энэ нь гадагш биш — дотогш харах гэсэн үг.

Чи юунд дуртай вэ?

Энэ энгийн асуулт шиг санагдаж болно, гэхдээ гүнзгий бод.

Чөлөөт цагаараа чи юу хийдэг вэ? Хэн ч шахаагүй, хэн ч хэлээгүй байхад чи юу руу татагддаг вэ? YouTube-ээс ямар видео үздэг вэ? Ямар номонд автдаг вэ? Найзуудтайгаа ямар сэдвээр ярихад цаг хугацаа хурдан өнгөрдөг вэ?

Жишээ нь: Хэрэв чи цагаа мартаад тоглоом тоглодог бол — магадгүй тоглоом хөгжүүлэлт, график дизайн, эсвэл өрсөлдөөнт тоглоомын (esports) менежмент чамд тохирох байж болно. Хэрэв чи байнга найзуудынхаа асуудлыг сонсож, зөвлөгөө өгдөг бол — сэтгэл зүй, нийгмийн ажил, хүний нөөц чамд тохирч болно.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Би чөлөөт цагаараа юу хийдэг вэ?
• Ямар сэдэв намайг сонирхуулдаг вэ?
• Хэзээ цаг хугацаа хурдан өнгөрдөг вэ?
• Юу хийхэд би урам зоригтой байдаг вэ?

Чи юунд сайн вэ?

Дуртай зүйл, сайн зүйл хоёр өөр. Чи юунд дуртай вэ гэдгийг мэдсэний дараа, юунд сайн вэ гэдгийг бод.

Сургуульд ямар хичээл чамд хялбар санагддаг вэ? Ямар даалгавар хийхэд чи бусдаас илүү хурдан, илүү сайн хийдэг вэ? Бусад хүмүүс чамаас юу асуудаг вэ? Ямар зүйлд хүмүүс чамайг магтдаг вэ?

Магадгүй чи математикт онц сайн биш ч, хүмүүстэй ярилцахдаа маш сайн байж болно. Эсвэл урлагт сайн биш ч, зохион байгуулалт хийхдээ шилдэг байж болно. Авьяас бол зөвхөн дуу, бүжиг, зураг биш — харилцаа, зохион байгуулалт, шинжилгээ, асуудал шийдвэрлэх чадвар ч авьяас юм.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Сургуульд ямар хичээлд би сайн вэ?
• Найзууд, гэр бүл намайг ямар зүйлд сайн гэж хэлдэг вэ?
• Ямар даалгавар хийхэд би итгэлтэй байдаг вэ?
• Хүмүүс надаас ямар тусламж гуйдаг вэ?

Чамд юу чухал вэ?

Энэ бол олон хүний алгасдаг асуулт. Гэхдээ маш чухал.

Зарим хүнд мөнгө хамгийн чухал. Зарим хүнд чөлөөт цаг. Зарим хүнд бусдад тусалж байгаа мэдрэмж. Зарим хүнд алдар нэр. Зарим хүнд тогтвортой байдал. Зарим хүнд адал явдал.

Эдгээрийн аль нь ч буруу биш. Гэхдээ чамд юу чухал вэ гэдгийг мэдэхгүй бол, сэтгэл ханамжтай мэргэжил сонгоход хэцүү.

Жишээ нь: Хэрэв чамд гэр бүлтэйгээ цаг өнгөрөөх нь хамгийн чухал бол, 80 цаг ажилладаг хуульч болох нь тохирохгүй байж болно. Хэрэв чамд мөнгө чухал бол, багш болох нь хамгийн сайн сонголт биш байж болно. Хэрэв чамд адал явдал чухал бол, оффисын ажил чамайг уйтгарлуулж болно.

Цаасан дээр бичээд үз:

• Амьдралд надад хамгийн чухал 3 зүйл юу вэ?
• 10 жилийн дараа би ямар амьдралтай байхыг хүсэж байна вэ?
• Би юунаас татгалзаж чадахгүй вэ?
• Би юуг хүлээн зөвшөөрч чадах вэ?

МЭРГЭЖЛҮҮДИЙГ СУДАЛ

Өөрийгөө танисны дараа, одоо гадагш хар. Ямар мэргэжлүүд байдаг вэ? Тэд юу хийдэг вэ?

Мэдээлэл цуглуул

Интернет бол хамгийн том найз чинь. Google-ээс мэргэжлүүдийн талаар унш. YouTube-ээс "Нэг өдөр .... -ийн амьдралд" (Day in the life of a ...) гэсэн видео үз. Тухайн мэргэжлийн хүмүүс юу хийдэг, өдөр тутмын ажил нь ямар байдаг, юунд дуртай, юунаас залхдаг вэ?

Олон хүн мэргэжлийн зөвхөн "гялалзсан" талыг л хардаг. Эмч бол хүмүүсийн амь аварч байгаа баатар. Хуульч бол шүүхийн танхимд гайхалтай үг хэлж байгаа хүн. Гэхдээ эмч бас шөнөжин унтахгүй жижүүрддэг. Хуульч бас олон цаг баримт бичиг уншдаг. Бодит дүр зургийг мэдэж ав.

Хүмүүстэй ярилц

Энэ бол хамгийн үнэ цэнэтэй судалгаа. Сонирхож байгаа мэргэжлээр ажилладаг хүнтэй ярилц. Тэр хэн ч байж болно — танил, хамаатны найз, багшийн найз. Эсвэл LinkedIn, Facebook-ээр хайж олоод и-мэйл бич.

Юу асуух вэ?

• Таны өдөр тутмын ажил ямар байдаг вэ?
• Энэ ажилдаа юунд хамгийн их дуртай вэ?
• Юу нь хамгийн хэцүү вэ?
• Хэрэв дахин сонгох боломжтой бол энэ мэргэжлээ сонгох уу?
• Залуу хүнд ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

Ихэнх хүмүүс өөрийн ажлын талаар ярихдаа баяртай байдаг. Бүү ичээрэй — асуу.

Туршиж үз

Хамгийн сайн арга бол туршиж үзэх. Зуны амралтаар дадлага хий. Сайн дурын ажилд орол. Төслүүдэд оролц.

Жишээ нь: Эмч болох уу гэж бодож байвал, эмнэлэгт сайн дурын ажил хий. Бизнес эрхлэх үү гэж бодож байвал, жижиг төсөл эхлүүлж үз — гар урлал зарах, найзуудад үйлчилгээ үзүүлэх. Зохиолч болох уу гэж бодож байвал, блог эхлүүл, түүх бич.

Туршлага нь ямар ч уншлагаас илүү үнэ цэнэтэй.

АЛДАРТАЙ АЛДААНУУД

Мэргэжил сонгохдоо олон хүн ижил алдаа гаргадаг. Эдгээрээс болгоомжил.

"Эцэг эх минь хэлсэн учраас"

Эцэг эхийн санал чухал. Тэд чамайг хайрладаг, чамд сайныг хүсдэг. Гэхдээ тэд чамайг төгс мэдэхгүй. Мөн тэдний үе өөр байсан — 20-30 жилийн өмнө "сайн" мэргэжил байсан зүйл өнөөдөр өөр байж болно.

Тэдний саналыг сонс, гэхдээ эцсийн шийдвэр чинийх. Чи л энэ мэргэжлээр өдөр бүр ажиллана. Чи л энэ амьдралаар амьдарна.

"Цалин өндөр учраас"

Мөнгө чухал, үгүйсгэхгүй. Гэхдээ зөвхөн мөнгөний төлөө мэргэжил сонгох нь аюултай.

Бодоод үз — чи дараагийн 40+ жилдээ өдөр бүр энэ ажлаа хийнэ. Хэрэв чи үүнд дургүй бол, ямар ч өндөр цалин чамайг аз жаргалтай болгохгүй. Олон судалгаагаар, тодорхой түвшнээс дээш цалин нэмэгдсэн ч аз жаргал нэмэгддэггүй. Харин ч дургүй ажил хийх нь стресс, уйтгар, эрүүл мэндийн асуудал үүсгэдэг.

Цалин бодохдоо, мөн тэр мэргэжлээр ажиллах хүсэл чинь байгаа эсэхийг бод.

"Энэ мэргэжил трендтэй учраас"

"IT бол ирээдүй!" "AI бол дараагийн том зүйл!" Энэ үнэн байж болно. Гэхдээ чамд тохирох уу?

Хэрэв чи компьютерийн ард 8 цаг суухдаа залхдаг бол, IT-д орох нь буруу сонголт. Хэрэв чи математикт дургүй бол, дата шинжээч болох нь хэцүү байх болно.

Тренд өөрчлөгддөг. 10 жилийн өмнө "хамгийн сайн" мэргэжил өнөөдөр ердийн болсон байж болно. Харин чиний авьяас, сонирхол өөрчлөгдөхгүй. Трендийг бус — өөрийгөө дага.

"Би нэг л зүйлд сайн байх ёстой"

Олон хүн "Би нэг мэргэжлээ олоод, түүгээрээ амьдралынхаа төгсгөл хүртэл ажиллах ёстой" гэж боддог. Энэ хуучин үеийн бодол.

Өнөөгийн дэлхийд хүмүүс дундажаар 5-7 удаа мэргэжлээ сольдог. Тиймээс "нэг төгс мэргэжил" олох гэж бүү зов. Одоогоор чамд тохирох зүйлээс эхэл. Цаашдаа чи өсөж, өөрчлөгдөж, шинэ зүйл сурна.

"Би аль хэдийн мэдэх ёстой байсан"

Зарим хүн 5 настайдаа "Би эмч болно" гэж шийдээд, үнэхээр эмч болсон. Гэхдээ энэ бол цөөнх. Ихэнх хүн 17-18 насандаа амьдралынхаа төлөвлөгөөг мэдэхгүй байдаг. Энэ хэвийн.

Өөрийгөө бусадтай харьцуулж бүү зов. Хэн нэгэн аль хэдийн мэдэж байгаа нь чамайг буруу гэсэн үг биш. Чиний аялал өөр — тэгээд л болоо.

СОНГОЛТОО ХЭРХЭН ХИЙХ ВЭ?

За, одоо бүгдийг нэгтгэе. Чи өөрийгөө таньсан. Мэргэжлүүдийг судалсан. Алдаануудаас болгоомжилж байна. Одоо яаж шийдвэр гаргах вэ?

1. Жагсаалт гарга

Сонирхож байгаа мэргэжлүүдээ бич. 5-10 байж болно. Хязгаарлахгүй байхыг хичээ — энэ үед бүх боломжийг нээлттэй байлга.

2. Шүүлтүүр хий

Мэргэжил бүрийг дараах асуултаар шалга:

• Энэ мэргэжлээр ажиллахдаа би өдөр бүр юу хийх вэ?
• Энэ надад таалагдах уу?
• Би үүнд сайн байж чадах уу?
• Энэ миний үнэт зүйлстэй тохирч байна уу?
• Энэ мэргэжлээр ажлын байр олдох уу?
• Цалин хангалттай юу?

Хэрэв ямар нэг мэргэжил эдгээр асуултын ихэнхэд нь "үгүй" гэж хариулж байвал — жагсаалтаас хас.

3. Гүнзгийрүүл

Жагсаалт чинь 2-3 мэргэжил болтол багасаад ирнэ. Одоо эдгээрийг гүнзгий судал.

• Энэ мэргэжлээр ажилладаг хүнтэй уулз
• Боломжтой бол дадлага хий
• Тухайн чиглэлийн ном унш, курс үз
• Өөрийгөө төсөөл — 10 жилийн дараа энэ ажлаа хийж байгаа чи аз жаргалтай юу?

4. Шийдвэр гарга

Эцэст нь — шийдвэр гарга. Тийм, энэ аймшигтай. Тийм, чи алдаж болно. Гэхдээ шийдвэр гаргахгүй байх нь хамгийн муу шийдвэр.

Санаарай — энэ эцсийн шийдвэр биш. Чи дараа нь өөрчилж болно. Гэхдээ ямар нэг газраас эхлэх хэрэгтэй.

ХЭРЭВ ОДОО Ч МЭДЭХГҮЙ БОЛ ЯАХ ВЭ?

Хэрэв бүх зүйлийг хийсэн ч гэсэн шийдэж чадахгүй байвал яах вэ? Санаа зовох хэрэггүй. Хэд хэдэн сонголт бий.

Суурь мэргэжил сонго

Зарим мэргэжил өргөн хүрээтэй байдаг — эдийн засаг, бизнесийн удирдлага, харилцаа холбоо, компьютерийн шинжлэх ухаан. Эдгээр мэргэжлүүд олон салбарт ажиллах боломж олгодог. Хэрэв одоо тодорхой чиглэлгүй бол, ийм суурь мэргэжлээс эхэлж болно. Дараа нь чи өөрийн сонирхлоо нарийсгана.

Gap year ав

Зарим улсад их сургуульд орохын өмнө нэг жил амрах нь түгээмэл. Энэ жилдээ аялах, ажиллах, сайн дурын ажил хийх, өөрийгөө хайх боломжтой. Монголд энэ тийм ч түгээмэл биш, гэхдээ боломжтой.

Ажил эхлээд, дараа нь сур

Зарим хүнд их сургууль шууд орохоос илүү, эхлээд ажиллах нь тохирдог. Ажиллаж байхдаа чи бодит ертөнцийг мэдэрч, юунд дуртай, юунд сайн байгаагаа ойлгоно. Дараа нь их сургуульд орох нь хэзээ ч хоцроогүй.

Мэргэжлийн зөвлөгөө ав

Сэтгэл зүйч, карьерын зөвлөхүүд чамд тусалж чадна. Тэд тест, ярилцлага ашиглан чиний сонирхол, авьяас, үнэт зүйлсийг тодорхойлж, тохирох мэргэжлүүдийг санал болгодог. Surya.mn гэх мэт платформууд ийм үйлчилгээ санал болгодог.

ЭЦЭСТ НЬ

Мэргэжил сонголт бол аялал. Энэ бол нэг удаагийн шийдвэр биш — амьдралын туршид үргэлжлэх хайлт.

Чи одоо 100% зөв сонголт хийх албагүй. Чи зүгээр л эхлэх хэрэгтэй. Алдаа гаргавал — сурна. Буруу зам сонговол — эргэнэ. Энэ бүгд хэвийн.

Хамгийн чухал зүйл бол — бусдын хүслээр биш, өөрийн хүслээр амьдрах. Эцэг эхийн мөрөөдлийг биш, өөрийн мөрөөдлийг дагах. Нийгмийн хүлээлтийг биш, өөрийн зүрх сэтгэлийг сонсох.

Чи хэн болохыг чи л шийднэ. Чи ямар амьдралаар амьдрахыг чи л сонгоно.

Өөртөө итгэ. Эхний алхмаа хий. Аялал чинь эхэлж байна.

"Хамгийн сайн мэргэжил гэж байдаггүй. Зөвхөн чамд хамгийн сайн тохирох мэргэжил л байдаг."

https://www.surya.mn/career-assessment.php энд дарж өөрийн мэргэжлээ сонгоорой