Тэтгэлэгт тэнцэх сайн эссэг хэрхэн бичих вэ?

ТЭТГЭЛЭГТ ТЭНЦЭХ САЙН ЭССЭГ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Шүүгчдийн сэтгэлд хүрэх эссэ бичих бүрэн гарын авлага

Тэтгэлгийн өргөдөлд хамгийн чухал зүйл юу вэ? Дүн үү? Үйл ажиллагаа юу? Зөвлөмжийн захидал уу?

Үнэндээ эдгээр бүгд чухал. Гэхдээ хамгийн шийдвэрлэх хүчин зүйл бол эссэ юм.

Яагаад гэвэл дүн бол зүгээр л тоо. Үйл ажиллагаа бол зүгээр л жагсаалт. Харин эссэ бол чи хэн бэ гэдгийг харуулдаг цорын ганц зүйл. Шүүгчид зуу, мянган өргөдөл уншдаг — тэд бүгдийг санахгүй. Гэхдээ сэтгэлд хүрсэн эссэг тэд мартдаггүй.

Энэ нийтлэлд тэтгэлгийн эссэг хэрхэн бичих талаар бүгдийг нь ярилцъя.

ЭССЭ ЯГ ЮУ ВЭ?

Эхлээд ойлгоцгооё — тэтгэлгийн эссэ бол сургуулийн найруулга биш.

Сургуульд "Миний мөрөөдөл" гэсэн сэдвээр найруулга бичихэд багш дүрэм, үсгийн алдаа, өгүүлбэрийн бүтэц шалгадаг. Тэтгэлгийн эссэ өөр. Энд шүүгчид чамайг мэдэхийг хүсэж байгаа.

Тэтгэлгийн эссэ бол чиний түүх. Чи хэн бэ? Юунд дуртай? Юунаас айдаг? Ямар бэрхшээл даван туулсан? Юу сурсан? Ямар мөрөөдөлтэй? Яагаад энэ тэтгэлэг чамд хэрэгтэй?

Энэ бол чиний амьдралын хэсэг — цаасан дээр.

ЭХЛЭХИЙН ӨМНӨ: АСУУЛТЫГ АНХААРАЛТАЙ УНШ

Энэ бол хамгийн энгийн, гэхдээ хамгийн их алддаг зүйл.

Тэтгэлэг бүр өөр өөр асуулт асуудаг. Зарим нь "Өөрийнхөө талаар ярина уу" гэдэг. Зарим нь "Таны амьдралд нөлөөлсөн хүний талаар бичнэ үү" гэдэг. Зарим нь "Таны хамгийн том бэрхшээл юу байсан вэ?" гэж асуудаг.

Эдгээр бүгд өөр өөр асуулт. Өөр өөр хариулт шаарддаг.

Олон оюутан нэг эссэ бичээд бүх тэтгэлэгт илгээдэг. Энэ бол том алдаа. Шүүгчид үүнийг мэдэрдэг. "Энэ хүүхэд бидний асуултыг уншаагүй байна" гэж бодоод өргөдлийг хажуу тийш тавьчихдаг.

Тиймээс эхлээд асуултыг анхааралтай унш. Гурван удаа унш. Яг юу асууж байгааг ойлго. Дараа нь бичиж эхэл.

СЭДВЭЭ ХЭРХЭН СОНГОХ ВЭ?

Асуултыг ойлгосны дараа сэдвээ сонгох цаг болно.

Олон оюутан "том" сэдэв сонгох хэрэгтэй гэж боддог. Дэлхийн энх тайван. Уур амьсгалын өөрчлөлт. Ядуурлыг устгах. Эдгээр сэдэв муу биш, гэхдээ хэт том. Чи 500 үгээр дэлхийн энх тайвны талаар юу хэлж чадах вэ? Тийм ч их зүйл биш.

Харин ч жижиг, хувийн сэдэв илүү хүчтэй байдаг.

Жишээ нь: "Ээжийн хоолны жор" гэсэн сэдэв "Гэр бүлийн үнэ цэн" гэсэн сэдвээс илүү сонирхолтой. Яагаад? Учир нь тодорхой, өвөрмөц, зөвхөн чинийх. "Гэр бүлийн үнэ цэн"-ийн талаар хэн ч бичиж чадна. Гэхдээ ээжийн хоолны жорын талаар зөвхөн чи л бичиж чадна.

Сэдэв сонгохдоо өөрөөсөө асуу:

• Энэ түүхийг би л мэднэ үү?
• Энэ миний амьдралд үнэхээр нөлөөлсөн үү?
• Энэ талаар бичихэд надад сэтгэл хөдөлгөөн төрдөг үү?

Хэрэв гурвуулдаа "тийм" гэж хариулж байвал сайн сэдэв олсон байна.

ЭССЭНИЙ БҮТЭЦ

Эссэ бичих олон арга бий, гэхдээ хамгийн энгийн бүтэц бол:

Эхлэл — Уншигчийн анхаарлыг татах. Энэ бол хамгийн чухал хэсэг. Хэрэв эхний хэдэн өгүүлбэр уйтгартай бол шүүгч цааш уншихгүй байж болно.

Дунд хэсэг — Түүхээ ярих. Юу болсон? Чи юу мэдэрсэн? Юу сурсан?

Төгсгөл — Энэ туршлага чамайг хэрхэн өөрчилсөн? Ирээдүйд хэрхэн нөлөөлөх?

Энгийн бүтэц. Гэхдээ хүчирхэг.

ЭХЛЭЛЭЭ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Эхлэл бол эссэний хамгийн чухал хэсэг. Яагаад? Учир нь шүүгчид олон мянган эссэ уншдаг. Тэд ядарсан байдаг. Хэрэв эхний хэдэн өгүүлбэр тэднийг татахгүй бол бүтэн эссэг уншихгүй байж болно.

Муу эхлэлийн жишээ:

"Намайг Бат гэдэг. Би 12-р ангийн сурагч. Би энэ тэтгэлэгт өргөдөл гаргаж байгаадаа баяртай байна."

Яагаад муу вэ? Учир нь уйтгартай. Энэ мэдээллийг өргөдлийн маягтаас олж болно. Эссэнд давтах шаардлагагүй.

Сайн эхлэлийн жишээ:

"Гал түймэр. Энэ үг миний хүүхэд насыг хоёр хуваадаг — өмнө нь, дараа нь."

Яагаад сайн вэ? Учир нь сонирхол татдаг. Юу болсон бэ? Уншигч мэдэхийг хүсэж байна. Тэр цааш уншина.

Эхлэлээ бичих хэд хэдэн арга:

Үйлдлээс эхэл. Ямар нэг зүйл болж байгаа мөчөөс эхэл. "Би гүйж байлаа. Уушги шатаж байгаа юм шиг өвдөж байсан, гэхдээ зогсож болохгүй байлаа."

Харилцан яриагаар эхэл. "Чи хэзээ ч чадахгүй" гэж багш маань хэлсэн. Энэ үг миний амьдралыг өөрчилсөн."

Асуултаар эхэл. "Хэрэв нэг өдөр бүх зүйлээ алдвал чи юу хийх вэ?"

Сонирхолтой баримтаар эхэл. "Монголын хүүхдүүдийн 40% нь номын сангүй сургуульд сурдаг. Би тэдний нэг байсан."

Гол санаа бол — уншигчийн сонирхлыг татах. Тэднийг "юу болсон бэ?" гэж бодуулах.

ДУНД ХЭСГИЙГ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Дунд хэсэг бол түүхээ ярих газар. Энд хамгийн чухал зарчим бол:

"Хэлэхийн" оронд "харуул".

Энэ юу гэсэн үг вэ? Жишээгээр тайлбарлая.

Муу жишээ (хэлж байна):

"Би маш их бэрхшээлтэй тулгарсан. Энэ маш хэцүү байсан. Би маш их зовсон."

Сайн жишээ (харуулж байна):

"Ээж ажлаасаа халагдсан өдөр би гэртээ ирэхэд гэрэлгүй байсан. Цахилгааны төлбөрөө төлж чадаагүй байлаа. Бид гурав лааны гэрэлд хоол идсэн. Дүү маань юу болоод байгааг ойлгохгүй инээж байсан. Ээж инээмсэглэхийг хичээж байсан ч нүдэнд нь нулимс гялалзаж байсан."

Ялгааг мэдэрч байна уу? Эхний жишээнд зүгээр л хэлж байна — "хэцүү байсан." Хоёр дахь жишээнд харуулж байна — лаа, харанхуй гэр, ээжийн нулимс. Уншигч үүнийг "харж" чадна. Мэдэрч чадна.

Бичихдээ өөрөөсөө асуу:

• Уншигч үүнийг төсөөлж чадах уу?
• Ямар үнэр, дуу, өнгө байсан бэ?
• Би яг юу мэдэрч байсан бэ?

Тодорхой дэлгэрэнгүй зүйлс түүхийг амьд болгодог.

ТӨГСГӨЛӨӨ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Төгсгөл бол эссэний хоёр дахь хамгийн чухал хэсэг. Энэ бол уншигчийн санаанд үлдэх хэсэг.

Муу төгсгөлийн жишээ:

"Тиймээс би энэ тэтгэлэгт хамрагдахыг хүсэж байна. Намайг сонгоно гэдэгт итгэж байна. Баярлалаа."

Яагаад муу вэ? Учир нь хоосон. Юу ч хэлээгүй.

Сайн төгсгөлийн жишээ:

"Тэр лааны гэрэлтэй орой миний амьдралыг өөрчилсөн. Би тэр үед амлалт өгсөн — хэзээ нэгэн цагт ээжийг минь ийм зовоохгүй байх хүч чадалтай болно гэж. Энэ тэтгэлэг миний эхний алхам."

Яагаад сайн вэ? Учир нь түүхтэй холбоотой. Эхлэлд ярьсан асуудлаа төгсгөлд шийдэж байна. Мөн ирээдүйтэй холбож байна.

Төгсгөлд:

• Түүхээс юу сурснаа хэл
• Энэ туршлага чамайг хэрхэн өөрчилснийг харуул
• Ирээдүйтэй холбо — энэ тэтгэлэг чиний зорилгод хэрхэн тусалдаг вэ?

ЭССЭГЭЭ ХЭРХЭН САЙЖРУУЛАХ ВЭ?

Эхний ноорог хэзээ ч төгс байдаггүй. Хамгийн шилдэг зохиолчид ч олон удаа засдаг. Чи ч бас засах хэрэгтэй.

Эхлээд түр орхи. Эссэгээ бичээд, нэг өдөр орхи. Дараа нь шинэ нүдээр унш. Өмнө нь анзаараагүй алдаа, сул тал харагдана.

Чангаар унш. Эссэгээ чангаар уншаад сонс. Хэрэв ямар нэг өгүүлбэр "буруу" сонсогдвол засах хэрэгтэй.

Бусдаар уншуул. Найз, гэр бүл, багшаар уншуул. Тэдний санал сонс. Тэд ойлгоогүй зүйл байвал бусад уншигчид ч ойлгохгүй гэсэн үг.

Шаардлагагүй үгсийг хас. Эссэнд үг бүр ажил хийх ёстой. Хэрэв нэг үг хасаад утга нь өөрчлөгдөхгүй бол тэр үг шаардлагагүй.

Жишээ нь:

"Би үнэхээр маш их хичээж чармайсан" гэхээс "Би хичээсэн" гэвэл илүү хүчтэй.

Үгийн тоог шалга. Хэрэв 500 үг гэж хэлсэн бол 500 үг бич. 600 биш, 400 биш. Яг 500.

ЮУНААС ЗАЙЛСХИЙХ ВЭ?

Тэтгэлгийн эссэнд түгээмэл алдаанууд:

Худлаа бүү бич. Шүүгчид мэдрэдэг. Мөн хэрэв худлаа чинь илэрвэл тэтгэлэг цуцлагдаж болно.

Хэт их гомдол бүү бич. Бэрхшээлийн талаар бичих нь зүгээр, гэхдээ бүх эссэгээ гомдолд зориулах нь буруу. Шүүгчид бэрхшээлийг хэрхэн даван туулснаа мэдэхийг хүсдэг.

Бусдыг буруутгаж бүү бич. "Багш муу байсан," "Систем шударга бус," "Бусад хүмүүс надад тусалсангүй" — эдгээр нь сул хариуцлагын шинж. Өөрийн үйлдэл, өөрийн шийдвэр, өөрийн хариуцлагад анхаар.

Хэт ерөнхий бүү бич. "Би шаргуу хөдөлмөрлөдөг хүн" гэхээс "Би өдөр бүр 5 цагт босож, сургуулиасаа өмнө 2 цаг ном уншдаг" гэвэл илүү хүчтэй.

Цээжилсэн хэллэг бүү хэрэглэ. "Хэрэв амьдрал чамд нимбэг өгвөл лимонад хий" гэх мэт хэллэгүүд уйтгартай. Өөрийн үгээр бич.

Асуултаас бүү зугт. Хэрэв асуулт "Таны хамгийн том бэрхшээл юу байсан?" гэж байвал бэрхшээлийн талаар бич. "Миний амьдрал ерөнхийдөө сайн байсан" гэж бичих нь асуултад хариулахгүй байгаа хэрэг.

ЯЛГААТАЙ АСУУЛТУУДАД ХЭРХЭН ХАРИУЛАХ ВЭ?

Тэтгэлэг бүр өөр өөр асуулт асуудаг. Хамгийн түгээмэл асуултууд болон тэдгээрт хэрхэн хариулах талаар ярилцъя.

"Өөрийнхөө талаар ярина уу"

Энэ бол хамгийн өргөн асуулт. Чи юу ч бичиж болно. Гэхдээ "юу ч" гэдэг нь "бүгдийг" гэсэн үг биш. Нэг түүх, нэг онцлог, нэг туршлагаа сонго. Түүгээрээ өөрийгөө бүхэлд нь харуул.

Жишээ нь: Бүх амьдралаа бичихийн оронд, нэг өдрийн талаар бич — тэр өдөр юу болсон, юу сурсан, яаж өөрчлөгдсөн.

"Таны хамгийн том бэрхшээл юу байсан?"

Энэ асуултад бэрхшээл чухал биш — түүнийг хэрхэн даван туулснаа чухал. Шүүгчид чиний хэр их зовсныг мэдэхийг хүсэхгүй байгаа. Тэд чи хэр хүчтэй, уян хатан, суралцах чадвартай гэдгийг мэдэхийг хүсэж байгаа.

Бүтэц: Бэрхшээл → Юу хийсэн → Юу сурсан

"Яагаад энэ мэргэжлийг сонгосон бэ?"

Энд хувийн түүх чухал. "Эмч болохыг хүсэж байна, учир нь хүмүүст тусалмаар байна" гэдэг нь хангалтгүй — хүн бүр ингэж хэлнэ. Харин "Эмч болохыг хүсэж байна, учир нь 8 настай байхдаа эмэг ээжийг минь өвчнөөс болж алдсан. Тэр үед эмч байсан бол юу хийж чадах байсан бол гэж би одоо хүртэл бодсоор байна" гэвэл хүчтэй.

"Таны ирээдүйн зорилго юу вэ?"

Тодорхой бай. "Дэлхийг өөрчлөхийг хүсэж байна" гэдэг хоосон. "Монголын хөдөөгийн сургуулиудад номын сан байгуулахыг хүсэж байна" гэдэг тодорхой. Яаж хийх вэ? Хэзээ? Энэ тэтгэлэг үүнд хэрхэн тусалдаг вэ?

"Яагаад энэ улс/сургуулийг сонгосон бэ?"

Судалгаа хий. Тэр улсын, тэр сургуулийн онцлогийг мэд. "Япон сонирхолтой улс" гэхээс "Токиогийн Их Сургуулийн Профессор Танакагийн робот технологийн судалгаа миний сонирхолтой яг таардаг" гэвэл илүү хүчтэй.

ЭССЭГЭЭ ХЯНАХ ШАЛГАХ ХУУДАС

Илгээхийн өмнө дараах асуултуудаар шалга:

Агуулгын хувьд:

• Асуултад шууд хариулсан уу?
• Миний түүх өвөрмөц үү? Зөвхөн би л бичиж чадах эссэ үү?
• Би "хэлсэн" үү эсвэл "харуулсан" уу?
• Эхлэл нь сонирхол татдаг уу?
• Төгсгөл нь хүчтэй үү?
• Би юу сурснаа тодорхой бичсэн үү?

Хэлбэрийн хувьд:

• Үгийн тоо тохирч байна уу?
• Дүрмийн алдаа байна уу?
• Өгүүлбэр хэт урт уу?
• Шаардлагагүй үг байна уу?
• Чангаар уншихад сайн сонсогдож байна уу?

Бүрэн байдлын хувьд:

• Бусдаар уншуулсан уу?
• Хэд хэдэн удаа засаж сайжруулсан уу?
• Эссэгээ нэг өдөр орхиод дахин уншсан уу?

ЖИШЭЭ: САЙН ЭССЭ ХЭРХЭН ХАРАГДДАГ ВЭ?

Нэг жишээ үзүүлье. Энэ бол "Таны амьдралд нөлөөлсөн туршлагын талаар бичнэ үү" гэсэн асуултад хариулсан эссэ.

Ээж намайг анх удаа зах руу авч явсан өдрийг би санадаг. 7 настай байсан. Ээж жимс зардаг байсан — өвлийн хүйтэнд гудамжинд зогсож, улаан гараараа алим, жүрж зардаг байсан.

Тэр өдөр хэрэглэгч нэг эмэгтэй ирээд алимыг гартаа барьж үзээд "Муухай байна, хэрэггүй" гэж хаяад явсан. Ээж юу ч хэлээгүй. Зүгээр л алимаа түүж аваад дахин цэгцэлсэн.

"Ээж, яагаад юу ч хэлээгүй юм?" гэж би асуусан.

Ээж намайг харж инээмсэглээд хэлсэн: "Бат аа, хүмүүс заримдаа муухай зүйл хэлдэг. Гэхдээ тэдний үг чамайг тодорхойлдоггүй. Чиний үйлдэл чамайг тодорхойлдог."

Би тэр үед бүрэн ойлгоогүй байсан. Гэхдээ жилүүд өнгөрөхөд энэ үг миний амьдралыг удирдах болсон.

Сургуульд намайг доромжилсон үед би хариу доромжлоогүй — оронд нь илүү сайн сурсан. Спортын уралдаанд унасан үед би гомдоогүй — оронд нь дахин босож гүйсэн. Хэн нэгэн "чи чадахгүй" гэж хэлэх бүрд би чадахаа харуулсан.

Өнөөдөр би 12-р ангийн сурагч. Ангийнхаа тэргүүн. Сургуулийн сонгуульд ялагч. Гэхдээ эдгээр амжилт чухал биш. Чухал нь — би ээжийн хүүхэд. Тэр улаан гараараа намайг өсгөсөн эмэгтэйн хүүхэд. Тэр намайг хамгийн чухал зүйлд сургасан: хүмүүсийн үг биш, чиний үйлдэл чамайг тодорхойлдог.

Энэ тэтгэлэг надад дэлхийн шилдэг боловсрол авах боломж олгоно. Гэхдээ надад хамгийн чухал зүйл бол — хэзээ нэгэн өдөр эргэж ирээд, ээжийн адил хүйтэнд зогсож байгаа ээжүүдийн хүүхдүүдэд туслах явдал юм.

Энэ эссэ яагаад сайн вэ?

• Тодорхой түүхтэй — захын тэр өдөр
• Харуулж байна, хэлээгүй — улаан гар, алим, хүйтэн
• Сэтгэл хөдлөлтэй — ээжийн үг
• Өсөлт харуулж байна — тэр үеэс өнөөдөр хүртэл
• Ирээдүйтэй холбоотой — эргэж ирээд юу хийх

ТӨГСГӨЛД НЬ

Эссэ бичих нь хэцүү. Гэхдээ чи чадна.

Эссэ бол чиний түүх. Чиний амьдрал. Чиний мөрөөдөл. Үүнийг хэн ч чамаас илүү сайн бичиж чадахгүй.

Бүү ай. Бүү ичих. Бүү хуурамчаар бич. Өөрийнхөөрөө бай. Үнэнээ ярь. Сэтгэлээсээ бич.

Шүүгчид төгс хүн хайхгүй байгаа. Тэд бодит хүн хайж байгаа. Сул талтай, алдаа гаргадаг, гэхдээ сурдаг, өсдөг, мөрөөддөг хүн.

Чи тэр хүн.

Одоо бич.